Het studentenleven wordt vaak omschreven als de mooiste tijd van je leven. Maar voor een grote groep (oud-)studenten hangt er een donkere wolk boven die mooie herinneringen: de studieschuld. Sinds de invoering van het sociale leenstelsel in 2015 zijn de bedragen die studenten lenen bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) explosief gestegen. Maar wat is nu eigenlijk de gemiddelde studieschuld in Nederland? En wat betekent dit voor jouw financiële toekomst, bijvoorbeeld bij het kopen van een huis?

In dit artikel duiken we diep in de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), kijken we naar de verschillen tussen generaties en geven we praktische tips voor het omgaan met je studieschuld.

Hoe hoog is de gemiddelde studieschuld?

Volgens de meest recente gegevens van het CBS is de totale studieschuld in Nederland gegroeid naar een recordhoogte van ruim 28 miljard euro. Als we kijken naar het individu, dan is de gemiddelde studieschuld op dit moment ongeveer € 17.100,-.

Echter, dit cijfer vertelt niet het hele verhaal. Het is namelijk een gemiddelde van álle mensen met een studieschuld, inclusief degenen die al bijna klaar zijn met aflossen of die nog onder het oude stelsel (vóór 2015) studeerden. Kijk je specifiek naar de zogenaamde ‘pechgeneratie’ – studenten die volledig onder het leenstelsel vielen zonder basisbeurs – dan ligt de gemiddelde schuld aanzienlijk hoger, vaak tussen de € 25.000,- en € 35.000,-.

De uitschieters: schulden boven de € 50.000,-

Het aantal studenten met een ‘tonnetjes-schuld’ of bedragen boven de € 50.000,- is de afgelopen jaren schrikbarend toegenomen. Ruim 300.000 Nederlanders hebben een schuld van meer dan 30 duizend euro. Dit komt vaak door een combinatie van factoren: een lange studieduur (bijvoorbeeld bij geneeskunde), op kamers wonen in een dure stad, en het maximaal lenen om de stijgende kosten van levensonderhoud te dekken.

De impact van het leenstelsel (2015-2023)

Tussen september 2015 en september 2023 bestond de basisbeurs niet. Studenten waren volledig afhankelijk van hun ouders, een bijbaan of een lening bij DUO. Dit experiment, het sociale leenstelsel genoemd, had als doel om geld vrij te maken voor de kwaliteit van het onderwijs. De realiteit was echter dat de drempel om te lenen lager werd, terwijl de kosten voor collegegeld en huur stegen.

Sinds studiejaar 2023-2024 is de basisbeurs weer teruggekeerd. Hoewel dit een verlichting is voor nieuwe studenten, blijven de studenten uit de tussenliggende periode zitten met historisch hoge schulden. Deze groep wordt niet voor niets de ‘pechgeneratie’ genoemd, ondanks de kleine tegemoetkoming die de overheid heeft beloofd.

Waarom de rente op je studieschuld nu wél uitmaakt

Jarenlang was de rente op studieschulden 0%. Het was ‘gratis geld’, zo werd vaak gezegd. Maar die tijd is voorbij. Door de stijgende rente op de kapitaalmarkt is ook de rente bij DUO gestegen. Voor veel oud-studenten is de rente vastgesteld op 2,56% (cijfers 2024), wat over de gehele looptijd van de schuld duizenden euro’s extra aan aflossing kan betekenen.

Wanneer de rente stijgt, wordt je maandbedrag hoger of doe je er langer over om de schuld af te lossen. Dit maakt het belangrijker dan ooit om een goed overzicht te hebben van je schuldpositie.

Studieschuld en je hypotheek: de bittere realiteit

Een veelgestelde vraag is: “Hoeveel minder kan ik lenen voor een huis door mijn studieschuld?” Hoewel een studieschuld niet wordt geregistreerd bij het BKR (Bureau Krediet Registratie), heb je wel een wettelijke verplichting om deze te melden bij je hypotheekaanvraag.

Banken kijken naar de oorspronkelijke hoogte van je schuld (of de actuele stand, afhankelijk van de rekenmethode). Een grove vuistregel is dat elke euro studieschuld je maximale hypotheek met ongeveer 0,75 tot 1 euro verlaagt. Heb je een schuld van € 20.000,-? Dan kun je zomaar € 20.000,- tot € 30.000,- minder lenen voor je droomhuis.

Sinds 2024 kijken hypotheekverstrekkers naar de werkelijke maandlasten van je studieschuld in plaats van naar het oorspronkelijke bedrag. Dit is gunstig voor mensen die al veel extra hebben afgelost.

Hoe werkt het aflossen bij DUO?

Na je studie begint de zogenaamde ‘aanloopfase’. Dit zijn twee kalenderjaren waarin je nog niet verplicht bent om af te lossen. Daarna begint de aflosfase.

1. SF35-stelsel: Val je onder het nieuwe stelsel (na 2015)? Dan heb je 35 jaar de tijd om af te lossen. De maandelijkse lasten zijn relatief laag omdat ze worden berekend op basis van je inkomen (draagkrachtmeting).
2. SF15-stelsel: Oude stelsel-studenten moeten in 15 jaar aflossen. De maandbedragen liggen hierdoor vaak hoger.

Draagkrachtvrije voet: Als je inkomen onder een bepaalde grens ligt (het minimumloon), hoef je niets terug te betalen. Pas als je meer gaat verdienen, stijgt je maandbedrag mee, tot een maximum dat gebaseerd is op de hoogte van je schuld.

3 Tips om je studieschuld beheersbaar te houden

1. Los extra af als dat kan (maar denk na over de rente)

Heb je spaargeld over? Extra aflossen verlaagt je maandlasten en de totale rente die je betaalt. Echter, als je spaarrente hoger is dan de rente op je studieschuld, kan het financieel slimmer zijn om het geld op een spaarrekening te laten staan.

2. Houd je gegevens up-to-date

Verandert je inkomen of je gezinssamenstelling? Geef dit door aan DUO. De draagkrachtmeting zorgt ervoor dat je nooit meer betaalt dan je je kunt veroorloven. Als je inkomen daalt, kan je maandbedrag direct naar beneden worden bijgesteld.

3. Maak gebruik van de aflosvrije maanden

Bij DUO heb je recht op 60 maanden (5 jaar) ‘jokerjaren’. Dit zijn maanden waarin je de aflossing stop kunt zetten zonder opgaaf van reden. Dit is handig als je tijdelijk minder te besteden hebt of een grote uitgave moet doen, maar let op: de rente loopt in die periode wel gewoon door.

Conclusie

De gemiddelde studieschuld in Nederland is een serieus financieel obstakel geworden voor tienduizenden starters. Met een gemiddelde van boven de € 17.000,- (en veel hoger voor de pechgeneratie) is het essentieel om je schuld niet te negeren.

Hoewel de terugbetalingsvoorwaarden van DUO sociaal zijn, heeft de schuld een grote impact op je leencapaciteit voor een woning. Zorg daarom dat je grip krijgt op je cijfers, begrijp hoe de rente werkt en maak een plan voor de toekomst. Een studieschuld is een investering in jezelf, maar wel een die je de rest van je werkende leven met je meedraagt.

Wil je weten wat jouw specifieke maandbedrag wordt? Gebruik dan de rekentools op de website van DUO om niet voor verrassingen te komen te staan.